Bursa
Açık
31.7°
İsmail Kemankaş
İsmail Kemankaş

NOT DEFTERİ: Gazi'nin 100 yıllık Yenişehir telgrafı

16 Mart 2020 Pazartesi, 23:46

Biliyorum, tek gündem maddemiz virüs ve salgın... İnsanlar ölüyor, bir çoğu korku içinde ve dünyanın hakimi ülkeler bile ilk kez bu denli çaresiz.

Çünkü, çabuk yayılan ve belli yaş grupları için öldürücü olan bu illet, günlük yaşamı, sosyal etkinlikleri ve hatta, çalışma koşullarını bile zorluyor.

Buna karşın yaşam olabildiğince sürüyor. Kaos içindeyken bile bazı olumlu gelişmeler oluyor. Yıllar önce, bir çalışmayı birlikte yaptığımız Yenişehirli araştırmacı Dr. Salih Erol, bir araştırma sırasında Gazi Mustafa Kemal'in 10 Temmuz 1920 tarihinde Bozüyük'ten Yenişehir'e çektiği bir telgrafı buluyor. Telgraf, o sırada Yenişehir Kaymakamlığı görevinde bulunan Ethem Paşa'ya çekiliyor ve halkı sakin olmaya çağırıyor. Çünkü 8 Temmuz'da Bursa işgal edilmiş ve Yunan Ordusu hedefini ilçelere çevirmiştir. İşte böylesine önemli ve tarihi değeri olan bir belgenin, yani telgrafın, 100 yıl sonra ortaya çıkması da bana ilginç ve çok hoş geldi. Çünkü, 3 Mart tarihindeki makalemin başlığında "Yüzyıl geçse de unutulmamalı" diyerek, bu yılın Bursa için önemini vurgulamıştım. 8 Temmuz 1920 tarihinden itibaren, 2 yıl, 2 ay 2 gün işgal altında kalan Bursa'nın, özgürlüğe kadar olan süre içinde neler yaşadığının bir kez daha ortaya çıkarılması ve kamuoyu ile paylaşılması gereğini anlatmaya çalışmıştım. Doğal olarak bir tepki, öneri de almadım. Bireysel olarak yazıyı okuyanlardan destek gördüm sadece... İlgili sivil toplum kuruluşları, yerel yönetimler henüz bu konuda bir hareket içinde değiller.

Bu tarihi belgenin metnine geçmeden, bir borcu da yerine getirmek istiyorum. Bu önemli belgenin yayınladığı mevkutenin adı Yenişehir... 2009 yılından beri, ofset basılıyor ve PDF formatı ile bizlere ulaşıyor. Bu nedenle 1 Ocak 1963 yılından beri Yenişehir gazetesini çıkaran Ali Bilgiç büyüğüme ve araştırmacılığı ile bizi aydınlatan Dr. Salih Erol'a bu değerli armağan için "iyi ki varsınız" diyorum.

İŞTE O TARİHİ TELGRAFNÂME

"Yenişehir Kaymakamlığına, 9 Temmuz akşamı cepheye muvasalat ile vaziyeti tedkik ettim. Ahvâl-i umumiye şayân-ı memnuniyettir. Yunanlılar için ric'at, mağlubiyet zamanı hulul etmiş olup inâyet-i Hakk'la an-karîb asâr-ı fiiliyesi görülmeğe başlayacaktır. Bu andan itibaren bütün halkın âtiden mutma'in olarak azim ve metânet ve sükûnetle ittihaz olunan tedâbir-i askeriyeye muavenet ve müzâheret eylemesinin ve me'murîn-i hükümetin bu hususta halka nümûne-i imtisâl olmalarının te'minine ve bundan sonra Osmanlılığın, Müslümanlığın şân ve şerefini nakisedâr edecek lüzumsuz telaşın ve tereddüdü ve muhâceret gibi ahvâlin pek şedîd muamelâtı intac eyleyeceğinin ehemmiyetle nazar-ı dikkate alınmasını tebliğ ederim."

10 Temmuz 1336 (1920)

Büyük Millet Meclisi Reisi

Mustafa Kemal

Telgraf, henüz harf devrimi olmadığı için Osmanlıca yazılmış. Ama anlaşılır bir dille kaleme alınmış. Buradan çıkardığımız sonuca göre; Gazi Mustafa Kemal, Bursa'nın işgalinden sadece 2 gün sonra Bozüyük'e kadar gelerek ve ilçelerin geleceğini düşünerek, en yakın yerleşim Yenişehir halkına sükûnet telkin ederken, Yunan güçlerinin bir süre sonra geri çekilebileceği duygusunu veriyor. Osmanlılık ve Müslümanlığın şanını koruma gereği olarak, şehri terk etmenin cezai müeyyidesi olacağını da hatırlatıyor. Bu konuda, Yenişehir'deki kamu görevlilerinin örnek teşkil etmesini istiyor ve Kaymakam Ethem Paşa'ya bildiriyor.

Bu metinden çıkarılacak tek ve önemli sonuç; Bursa Osmanlı dönemindeki gibi Cumhuriyet kurulurken de önemini koruyor. Bu önem, yüzyılın en önemli şahsiyeti Gazi Mustafa Kemal tarafından, bu telgrafta görüldüğü gibi açıkça ifade ediliyor.

Bir kez daha yineliyorum; önümüzdeki yaklaşık 2 yıl içinde, Bursa'nın önemini vurgulayan ve bu tür gelişmeleri ortaya koyacak çalışmalar, o karanlık günleri yaşayanlara karşı borcumuzu ödemek olacaktır.