Bursa
Açık
30.7°
İsmail Kemankaş
İsmail Kemankaş

Futboldaki ilk kadın İnegöl'den

14 Mart 2020 Cumartesi, 21:54

Cumhuriyet'in en önemli işlevi kadınları topluma kazandırmaktı. İlk yıllarda yurt dışında eğitim alan ve ülkelerine dönen kadınlar birçok alanda ilkleri gerçekleştirmişti. Gazi Mustafa Kemal, en önemli atılımları öncü kadınlar yaratmakta gerçekleştirdi. Milli Mücadele sırasındaki Kara Fatma gibi kahramanlar, Halide Edip gibi iyi hatip ve güçlü karakterler, Sabiha Gökçen gibi dünya önderi pilotlar ve Afet İnan gibi tarihçiler Gazi'nin kadınlara sunduğu idol örneklerdi. Bu akım politika, yerel yönetimler, mühendislik, müzik ve sanatta da etkin oldu. Not defterimi karıştırırken, en çarpıcı olanını fark ettim; erkeklerin egemenliği altındaki futbolda verilen ilk örnekti... Toplum, futboldaki kadınları 1970'lerin başından itibaren kurulan kadın futbol takımları ve bunun en tipik örneği Dostlukspor aracılığı ile tanımışken, Türk kadını 30'lu yıllarda bu örnekleri vermişti. Fakat bu örnekler de toplumun çok büyük kesimi tarafından bilinmezdi. Geçtiğimiz yıl, 30 Kasım 2019 günü Kayserispor'un Yönetim Kurulu Başkanlığına seçim ile getirilen Berna Gözbaşı ile gözler futboldaki kadınlara çevrildi.


Gözbaşı, Süper Lig'deki ilk kadın başkan olarak tarihteki yerini alırken, alt ligler ve amatör küme mücadelesi yapan kadınlar da gündeme geliverdi. Arşivlere göz attığımızda bu tür görevlere kadınların seçilmesinin tarihi oldukça gerilere gidiyor. Bursa'dan çıkan ilk kadın kulüp başkanının öyküsüne gitmeden, sonraki yıllardaki örneklerini sıralayarak bu ilginç yolculuğa başlayalım.

ADALET HANIM'IN TAKIMI

Bu klasmanda yer alan en tipik örnek Adalet Futbol Takımı ve ona ismini veren Adalet İlmen'dir. Süreyya İlmen tarafından 1914'te faaliyete geçirilen Adalet Mensucat Fabrikası'nda doğan bu kulüp 1946 yılında kurulmuş. Kırmızı beyazlı renklere sahip Adalet Futbol Takımı, profesyonel ligdeki mücadelesi sırasında bir dönem Fenerbahçe'den altı oyuncu transfer ederek güçlü bir kadro oluşturmuş, ancak ömrü çok uzun olmamış. Kamuoyunda adından dolayı, başkan olarak Adalet Hanım biliniyormuş. Babamdan dinlediğim, bir de maç öyküsü var. Merinos Futbol Takımı olarak, Mithatpaşa Stadyumu'nda Adalet ile karşılaşmış ve 7-2 yenilmişler.


Adalet İlmen'in futbol dünyasındaki serüveninin ardından yaklaşık 70 yıl sonra, bir spor haberinden 3. Lig'de yer alan Çankırıspor'da başkanlık koltuğunda bir kadının oturduğunu görüyoruz. 2015 yılında yayınlanan bu haber aynen şöyle:

"Geçtiğimiz pazar günü Payas Belediyespor ile oynaması gereken karşılaşmaya çıkmayan mavi beyaz kırmızılı kulübün başkanı Sevda Karaali, sonraki maçlara da çıkmayacaklarını Türkiye Futbol Federasyonu'na bildirdiklerini söyledi."

Bu ilginç gelişmeden üç yıl sonra 13 Mayıs 2018 tarihinde Eskişehir'de de 60 yaşındaki bir kadın, 1930 yılında kurulan Eskişehir Demirspor'a başkan seçilmiş. Gönül Cemoğlu, bu tarihi kulüpte önce yönetim kurulu üyeliği, ardından genel sekreterlik görevinde de bulunmuş.

Aynı yıl Bölgesel Amatör Lig'de futbol takımı olan Bolu Göynükspor'un genel kurulunda tek başkan adayı, 3 çocuk annesi iş kadını Ayşe Aydın, Bolu'nun ilk kadın kulüp başkanı seçilmiş. Bu araştırmayı yaparken yaşadığım kentte de bir kadın başkan olduğunu fark ettim ve yeni öğrendiğim için de üzüntü duydum. Bununla ilgili 2018 yılında yapılan haber aynen şöyle:

" 2011 yılında kurulan Bursa Ufukspor Kulübü'nün 7 yıldır başkanlığını yürüten Kübra Uslan, birçok sporcuyu önemli kulüplere kazandırarak yeşil sahalarda da bir kadının neleri başarabileceğini gösterdi. 23 yaş gibi genç bir yaşta kulübün başına geçen Kübra Uslan, maddi bir kaygı olmaksızın başladığı bu görevde çeşitli alt yaş gruplarının hem eğitmenliğini, hem de başkanlığını yaparak spor ile tanışan miniklerin yol göstericisi oldu."

'BİR GENÇ KIZ İNEGÖL İDMANYURDU REİSİ OLDU'


Kadın başkanlar konusunda, ilk örnekler ve günümüzdeki gelişmelerden sonra, şimdi de Türkiye'de devrim gibi gerçekleşen, ilk kadın kulüp başkanı seçiminin öyküsüne geçelim. Bilindiği gibi bu olay Bursa'nın İnegöl ilçesinde geçer.


1934 yılındaki iki büyük devrim, kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi ile soyadı kanunu olur. Bunun sonuçları spor kulüplerinde de görülür. 30 Ocak 1935 tarihli Cumhuriyet Gazetesi bu gelişmeyi şu başlıkla verir:

" Spor idarecisi bir genç kız İnegöl İdmanyurdu reisi oldu"

Bu başlığın ardından haberdeki bazı cümleler çok anlamlıdır:

"Yeni idare heyetinde reisliğe, orta mekteb resim muallimi Vahide seçilmişlerdir. Bu mesai taksimi İnegöl'de büyük bir konuşmayı temin etmiş bulunuyor. Çünkü Türkiye'de kadınlara cemiyet hayatında yer verildiği gün, birinci ve ilk olarak bir kadın arkadaş spor kulübünde reis bulunuyor."


İnegöl İdmanyurdu başkanlığına seçilen Vahide Birkey İnegöl Ortaokulu'nda 1934-1937 tarihleri arasında Resim Öğretmeni olarak görev yapar. Vahide Hanım'ın 1937 tarihinde İzmit Ortaokulu'na tayini çıkar ve İnegöl'den ayrılır.1324 (1908/1909) İstanbul doğumlu Vahide Hanım hem eğitimci, hem de başkan olarak İnegöl'de derin iz bırakır.

Vahide Birkey'in İnegöl İdmanyurdu Başkanı oluşundan yaklaşık 4 ay sonra Spor Alemi Mecmuası'nın 'Ehemmiyetli Malumat' bölümünde şöyle bir bilgi verilir:


"9 Haziran 1935 Pazar: Adana; Muallim Bayan Huriye Seyhanspor Başkanı oldu. Huriye Hanım memleketimizde bir spor kulübüne reis seçilen ilk kadın olma şerefine nail oldu zannediyorum."

Mecmuanın yazarı zannetmekte haklıdır. Çünkü daha önce İnegöl İdmanyurdu kadın başkanı seçmiştir. Bu iki haber, kadın başkanların bu alanda öncülük yaptıklarını ve bunun bir proje dahilinde uygulandığı izlenimini verir. Kadın, erkek egemen alanlarda da etkin olacaktır vurgusu yapılmıştır adeta... Seçme ve seçilme hakkının kullanılmasının ardından, Bursa'da Zehra Budunç hanımefendinin Belediye Meclis üyeliğine seçildikten sonra, belediye başkanvekilliği yaptığını da belirtmek gerekir.

VAHİDE ÖĞRETMEN KİMDİR?

Rumi 1324, Miladi 1909 İstanbul doğumludur. Güzel Sanatlar Akademisi Tezyinat (Süsleme) şubesi bölümü mezunu olup, Galatasaray Spor Kulübü kürek takımının da lisanslı sporcusudur. 31 Aralık 1933 tarihinde İnegöl Ortaokuluna resim öğretmeni olarak atanır. 2 Nisan 1934 tarihinde İnegöl İdmanyurdu Spor Kulübüne üye olur. Ocak 1935'te kulüp tarihinin 12.olağan kongresinde başkan seçilir. Bir kadının bir spor kulübüne başkan seçilmesi İnegöl için olduğu kadar Türk spor tarihi için de ilk defa yaşanan bir olaydır. Kulübün başında iki yıl kalan Vahide Öğretmen, 13 Eylül 1937 tarihinde İzmit Ortaokulu'na tayin edilir. Soyadı Kanunu çıkınca Birkey soyadını almıştır. Gidişinin ardından 1939 yılında İnegöl İdmanyurdu Kulübü'nden ayrılan bir grubun kurduğu Doğanspor'da da benzer bir uygulamaya rastlanır. Sarı lacivert renkli bu kulüp de bir kadını, Leyla Atalay hanımı başkan seçer.

Rüya gibi bir öykü... Erken Cumhuriyet Dönemi'nin bir ürünü olan yönetici kadınlar, hem de erkek egemenliğinin en koyu biçimde yaşandığı bir alanda, futbolda... Dilerim benim gibi sizde, Bursa adına gurur duymuşsunuzdur.

Önemli kaynak: İnegöl Kent Müzesi çalışanı merhum Serdar Rubacı.