Bursa
Açık
20.1°
enBursa Haber

Özgür Erdursun'dan yeni 'emeklilik' raporu

EKONOMİ , 06 Kasım 2019 Çarşamba, 18:27

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu tarafından danışmanlık görevine getirilen Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, ilk raporunu sundu. Kayıt dışı istihdam, asgari ücret ve işsizlik" konularını ele alan Erdursun, "Düşük emekli maaşları ise emekli olan kişilerin çalışma hayatı sisteminden çıkamamaları sonucunu doğurmaktadır. Emekli olan kişilerin sistemden çıkamamaları ise işsizlik sorununu derinleştirmekte ve umutsuzluğa neden olmaktadır" dedi.

Özgür Erdursun'dan yeni 'emeklilik' raporu

CHP Genel Başkan Danışmanı ve enbursa.com Yazarı, Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, "Kayıt dışı istihdam ve maliyeti, işsizlik, düşük asgari ücret ve yüksek asgari ücret maliyeti" başlıklı bir rapor hazırladı.

Kayıt dışı istihdamın hem işçi hem işveren hem de devlet açısından olumsuz etkileri olduğunu belirten Erdursun, Türkiye'de yaklaşık 10 milyon kişinin kayıt dışı çalıştığını, kayıt dışı maliyetinin yıllık 110 milyar lirayı geçtiğini belirtti.

Asgari ücret miktarının düşük olması ve asgari ücretin maliyetinin yüksek olmasının kayıt dışılığı ve işsizliği artırdığını kaydeden Erdursun, "Bu durum da genel olarak emeklilik yaş ve prim günü eksikliğine ve düşük emekli maaşlarına neden olmaktadır. Düşük emekli maaşları ise emekli olan kişilerin çalışma hayatı sisteminden çıkamamaları sonucunu doğurmaktadır. Emekli olan kişilerin sistemden çıkamamaları ise işsizlik sorununu derinleştirmekte ve umutsuzluğa neden olmaktadır." dedi.

İŞTE ERDURSUN'UN RAPORUNUN TAMAMI

KAYIT DIŞI İSTİHDAM

Kayıt dışı istihdam, sosyal güvenlik açısından niteliği itibariyle yasal işlerde çalışarak istihdama katılan kişilerin, çalışmalarının gün veya ücret olarak ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına hiç bildirilmemesi ya da eksik bildirilmesi olarak tanımlanabilir. Bu tanıma göre üç türlü kayıt dışı çalışma söz konusudur:

  • Sigortalıların Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmemesi,
  • Çalışma gün sayılarının eksik bildirilmesi,
  • Sigorta primine esas kazanç tutarlarının eksik bildirilmesidir.
  • Kayıt dışı istihdamın nedenleri:
  • Mali ve ekonomik nedenler,
  • Hukuki ve idari nedenler,
  • Sosyal ve kültürel nedenler şeklinde üç başlık halinde sınıflandırılabilir.
  • Mali ve ekonomik nedenler arasında;
  • Enflasyon, işsizlik, gelir dağılımının adaletsizliği,
  • Hukuki nedenler arasında;
  • Yasaların karmaşık olması veya sık değişikliğe uğraması,
  • Sosyal ve kültürel nedenler arasında;
  • Toplumda kayıt dışı çalışmanın zararlarının bilinmemesi veya nüfus artışının hızlı olması örnek olarak gösterilebilir.

Enflasyon, işsizlik gibi mali ve ekonomik nedenler ülkenin genel politikaları üzerinden yürüyen olgular olduğundan üzerinde müdahale edilmesi oldukça güçtür. Yasalar üzerindeki çalışmalar gün be gün devam ederken toplumun kayıt dışı çalışmanın zararlarını bilmemesi, geleceği ve tehlikeleri öngörmemesi kayıt dışı istihdamı artıran büyük bir etkendir. Çalışma hayatındaki riskler sosyal güvenlik hakları, kayıt dışı çalışmanın olumsuz sonuçları toplum tarafından yeterince bilinmeyen konulardır.

KAYIT DIŞI İSTİHDAMIN OLUMSUZ ETKİLERİ

Kayıt dışı istihdamın ekonomik ve sosyal açıdan birçok olumsuz sonucu bulunmaktadır. Ayrıca kısa ve uzun vadede her bakımdan ülke ekonomisine ve kişilere zararları bulunmaktadır. Kayıt dışı istihdam sonuçları işçi, işveren ve devlet açısından üç başlık anlatılabilir.

1) İşçi açısından kayıt dışı istihdam;

  • Kişilerin iş kazası veya meslek hastalığı, analık durumlarında hak ve yardımlardan faydalanamamalarına,
  • Kişilerin çalışamaz duruma gelindiğinde emekli aylığı, ölüm halinde eş ve çocuklara ölüm aylı haklarından yararlanamamalarına,
  • Kişilerin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin gibi hakları alamamalarına,
  • Sağlıksız ve güvencesi bir toplumun oluşmasına neden olmaktadır.

2) İşveren açısından kayıt dışı istihdam;

  • Özellikle firmalar açısından primi ödeyenlerle ödemeyenler arasında haksız rekabete,
  • Sistemde olan işyerlerini, belli bir zamandan sonra diğer işyerleri ile rekabet edebilme amacıyla kayıt dışılığa yöneltmesine,
  • İyi niyetle sistemde olan kişilerin, kayıt dışı çalışan/çalıştıran kişilerden olumsuz etkilenerek bilinç kirliliğinin oluşmasına sebep olmaktadır.

3) Devlet açısından kayıt dışı istihdam;

  • Prim kabına,
  • Sosyal güvenlik açıklarını artırmasına,
  • Sosyal güvenlik açıklarını kapatmak için bütçeden transfer yapılması ve bütçe açıklarını artırmasına,
  • Gelecek nesillerin sosyal güvenlik sisteminden kaynaklanan yükleri taşımak zorunda kalmaları ve sistemden yeterli düzeyde faydalanamamalarına,
  • Sürdürülebilir bir sosyal güvenlik sisteminin önüne geçilmesine,
  • Sosyal güvenliğe duyulan güveninin azalmasına sebep olmaktadır.

KAYIT DIŞI İSTİHDAMDA TÜRKİYE'NİN MEVCUT DURUMU

Türkiye'de kayıt dışılığın en çok görüldüğü sektörlerin başında tarım, inşaat, turizm, toplumsal ve kişisel hizmetler, imalat sanayi, nakliyat sektörleri gelmektedir. Ayrıca, çocuk işçiliğinde ve yabancı işçilerin çalıştırılmasında da kayıt dışılığın ön plana çıktığı görülmektedir.

Türkiye'nin kayıt dışı istihdam ile ilgili veriler Türkiye İstatistik Kurumu'nun Hanehalkı İşgücü Anketlerinden harılanmaktadır. TÜİK 'in 2019 yılında %36'ler seviyelerindedir.

GSS PRİMİ KAPSAMINDAKİ KİŞİ SAYISI

11.139.799

(Bu kişilerin %25 i kayıt dışı olduğu varsayıldığında en az 2.784.949 kişi hiçbir geliri olmadığı için sağlık primi devlet tarafından karşılanırken aslında çalışma hayatında kayıt dışı durumundadır)

Ülkemizde çalışan, emekli ve GSS kapsamında ki kişi sayısı : 45.426.222

İŞSİZLİK

İşsizlik verileri en son 2019'da 4 Milyon 596 Bin kişi olarak açıklansa da aslında durumun böyle olmadığı tüm kesimler tarafından bilinmektedir.

KAYIT DIŞI ÇALIŞMA

Ülkemizde 7.107.179 KİŞ + GSS kapsamında olup kayıt dışı çalışan ortalama %25'ine tekamül eden 2.784.949 kişi sayısıyla birlikte toplam 9.892.128 kişi ortalama kayıt dışı çalışmaktadır.

KAYIT DIŞI ÇALIŞMA MALİYETİ

Toplam Kayıt Dışı : 9.892.128 KİŞİ x 950 TL = Aylık 9 Milyar 397 Milyon TL

Yıllık 112 Milyar 77 Milyon TL gibi büyük bir maliyeti vardır. Ayrıca bu kişilerin sağlık harcamalarıyla birlikte maliyeti artmaktadır.

Bir asgari ücretli için işveren %5 indirimli (düzenli ödeme yapıyorsa ve geçmiş dönem borcu yoksa) SGK ve Vergi maliyeti 3.006,12TL'dir.

Geçmiş dönem borcu olan ve ödemelerini düzenli yapamayan işverene ise asgari ücretin maliyeti yemek, yol,tazminatlar hariç 3.134,04 TL'dir.

Kayıt dışı istihdamın başlıca nedeni düşük asgari ücret, yüksek asgari ücret maliyetidir. Her ne kadar işsizlik sorununu çözebilmek için SGK Teşvikleri devreye sokulduysa da işsizliğe ve kayıt dışılığa çare olamadı, çünkü onlarca karışık teşvik sistemi rekabette haksızlıklara da neden oldu.

ÜLKEMİZDE ÇALIŞTIRDIĞI İŞÇİ SAYISINA GÖRE İŞYERİ SAYISI

Ülkemizde yüksek İşçilik maliyeti kayıt dışılığı ve işsizliği tetiklemektedir. Ülkemizde 1 Milyon 832 Bin 397 adet işyeri bulunmaktadır. 500 ve üzerinde işçi çalıştıran işyeri sayısı Toplam 1 Milyon 832 Bin 397 işyerinin sadece 1.768'dir. Ülkemizde 1 ila 50 arasında işçi çalıştıran işyeri sayısı 1 Milyon 795 Bin 457'dir. Sadece 1 kişi çalıştıran işyeri sayısı 689 Bin 518'dir. Düşük asgari ücret ancak yüksek asgari ücret maliyeti birçok işyerinin kapanmasına, işçi çıkartmasına neden olmaktadır.

  • Yüksek SGK maliyeti;
  • Sigortalıların Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmemesi,
  • Çalışma gün sayılarının eksik bildirilmesi,
  • Sigorta primine esas kazanç tutarlarının eksik bildirilmesi sonucunu doğurmaktadır.
  • Bu durumda genel olarak emeklilik yaş ve prim günü eksikliğine ve düşük emekli maaşlarına neden olmaktadır.

Düşük emekli maaşları ise emekli olan kişilerin çalışma hayatı sistemden çıkamamaları sonucunu doğurmaktadır. Emekli olan kişilerin sistemden çıkamamaları ise işsizlik sorununu derinleştirmekte ve umutsuzluğa neden olmaktadır.

SONUÇ;

Asgari ücret başta olmak üzere SGK maliyetlerini düşürerek, karmaşık teşvik sitemine son vermektir. Düşük SGK maliyeti ile kayıt dışı çalışanları sistemin içine dahil etmek, sistemin içinde bulunup düşük ''sigorta primine esas kazanç tutarlarının'' tam bildirimlerini sağlamaktır.

Ayrıca işsizlik sorununu çözebilmek için düşük emekli maaşlarının seyyanen zam yada intibak sistemiyle yükseltilmesi ve emeklilerin çalışma hayatından çıkartılması hedeflenmelidir. En az asgari ücret düzeyine çıkartılacak emekli maaşı ve aynı oranda diğer emeklilere zam yapılması ile emeklilerin çalışması durumunda maaşlarında kesinti işsizlik sorununu çözecektir. Avrupa'da emekli olan kişiler çalışma hayatından çıkarken ülkemizde ortalama 1.600TL emekli maaşı ile sistemden çıkmak imkansız hale gelmiştir.